یادداشت| آب‌های شیرین لنگرود در تسخیر هیولای سبز
یادداشت| آب‌های شیرین لنگرود در تسخیر هیولای سبز

با از دست رفتن زمان مبارزه در سال جاری و قطع شدن زنجیره پاک‌سازی هرساله، تنها راه موفقیت قطعی در مقابل هیولای سبز آب‌های شیرین لنگرود، ورود کلیه ادارات مرتبط شهرستان با بهره‌گیری از همه امکانات استانی و بسیج مالی، تجهیزاتی و انسانی ساکنین و کشاورزان منطقه طی چند سال متوالی و آن‌هم در ابتدای فصل رشد سنبل آبی است.

به گزارش لنگرخبر، سید علیرضا میرخورسندی لنگرودی کارشناس حفاظت محیط‌زیست لنگرود و کارشناس ارشد کشاورزی طی یادداشتی نوشت: گیاه سنبل آبی که به انگلیسی به آن (Common water hyacinth) می‌گویند با نام علمی (Eichhornia crassipes) شناخته می‌شود و نام گونه‌ای آبزی بومی حوضه آمازون است. این گیاه مهم‌ترین علف‌ هرز آبزی و پرهزینه‌ترین علف هرز دنیا است که به دلیل زیبایی و معرفی به‌عنوان گل‌ زینتی به‌سرعت در جهان تکثیر یافته است. طبق گزارش اتحادیه بین‌المللی حفاظت از طبیعت (IUCN) یکی از ۱۰ علف هرز مهاجم دنیا و طبق گزارش برنامه محیط‌زیست ملل متحد، مهم‌ترین گیاه مهاجم آبزی دنیا است.

در سطح بین‌المللی نیم‌قرن تلاش برای مهار این گیاه ناکام مانده است. در ایالات‌متحده، عدم توانایی در کنترل سنبل آبی منجر شد، کنگره در سال ۱۹۵۹ مدیریت سنبل آبی را به بخش پدافند غیرعامل ارتش امریکا واگذار کند. در هند نیز باعث خسارت وسیع به مزارع برنج شد تا جایی که در حال حاضر ازنظر اهمیت و خسارت علف‌های هرز در کشور هند، سنبل آبی و آزولا به ترتیب رتبه نخست و چهارم را دارند. قوانین مصوبه کشورهای فیجی، استرالیا و چند کشور آفریقایی با بیش از ۷۰ سال قدمت، تولید، تکثیر و پرورش سنبل آبی را ممنوع اعلام کرده‌اند.

اولین گزارش رسمی از حضور این‌گونه در ایران از سال ۱۳۹۰ در تالاب عینک رشت منتشرشده و به دلیل وجود شرایط مساعد محیطی، با سرعت تکثیر بسیار زیاد، عرصه‌های آب‌های شیرین را به تصرف خود درآورده است. سرعت رشد این گیاه در شرایط مساعد گیلان به حدی است که می‌تواند در یک دوره ۱۵ روزه سطح اشغالی خود را به دو برابر افزایش دهد. تنوع روش‌های تکثیر همچون تکثیر با ساقه‌های هوایی، استولون و بذر، سرعت رشد این علف هرز آبی را چند برابر می‌کند. طول عمر ۱۵ تا ۳۰ ساله، بذردهی و جوانه‌زنی در طول سال‌های متمادی، زیست‌توده ده تا صد برابری نسبت به گیاهان زراعی که در حدود ۴۰۰ الی ۵۰۰ تن زیست‌توده در هکتار است و هدردهی ۱۳ برابری آب نسبت به سطح آزاد آب ازجمله ویژگی‌های انحصاری و خطرناک این‌گونه مهاجم است. سنبل آبی به‌واسطه شناور بودن ریشه‌ها و جابه‌جایی آسان از طریق جریان آب و ورود به شالیزارها به‌راحتی منتشر می‌شود. جذب شدید عناصر غذایی و نور که منجر به تولید زیست‌توده حجیم و متراکم و کاهش اکسیژن و نور در آب می‌گردد و همچنین ترشح ترکیبات آللوپاتیک که باعث نابودی گیاهان و جانوران ازجمله انواع گیاهان آبزی، ماهی، مار، قورباغه و لاک‌پشت می‌گردد از دیگر خصوصیات این گیاه آبزی است. نکته مثبت حضور سنبل آبی در ماندآبها، کاهش بوی نامطبوع برای ساکنان مناطق مجاور است. به‌استثناء آب‌های شور، این علف هرز می‌تواند در تالاب‌ها، آب‌بندان‌ها، مصب رودخانه‌ها، استخرها ازجمله استخرهای پرورش ماهی، مانداب‌های جنگلی، باتلاق‌ها و زیست‌گاه‌های آبی کم‌عمق، رودخانه‌های دارای جریان کند و هر مکان آب شیرین غنی از عناصر غذایی، رشد و گسترش یابد و تمامی سطح منطقه را همچون یک هیولای غول‌پیکر به زیر سیطره خود درآورد.

به‌طورکلی برای مقابله با علف‌های هرز سه روش وجود دارد، مبارزه مکانیکی، بیولوژیک و شیمیایی. در مورد این‌گونه خاص و در شرایط فعلی به دلایل متعدد که در این مقوله نمی‌گنجد بهترین روش، مبارزه مکانیکی است. بدین معنی که با استفاده از نیروی انسانی، قایق و ادوات مکانیکی اقدام به خارج نمودن این گیاه از زیستگاه خودنماییم. بدیهی است که بهترین زمان برای شروع مبارزه زمانی است که توده گیاهی در حداقل سطح اشغال قرار دارد (حداکثر پایان اردیبهشت‌ماه) و به گلدهی و بذرافشانی نرسیده باشد.

در سال‌های اخیر به دلیل هزینه سنگین مبارزه مکانیکی که شامل نیروی انسانی، سوخت، ادوات و غیره می‌باشد، شاهد کم‌توجهی نهادهای متولی در مبارزه با سنبل آبی هستیم. شاید کماکان اهمیت خطرات ناشی از بی‌توجهی در مقابله با سنبل آبی به‌درستی تبیین نشده است. هرچقدر زمان مبارزه با این گیاه به تعویق بیفتد، مبارزه با آن سخت‌تر و هزینه‌های مقابله بیشتر خواهد شد. در حال حاضر گسترش سنبل آبی در رودخانه لنگرود، در محدوده شهر چاف و چمخاله به مرحله بسیار خطرناک رسیده است، به‌طوری‌که تقریباً تمام شاخه‌های فرعی رودخانه و انهار و کانال‌های آب‌رسانی مزارع آلوده‌شده‌اند و در جای‌جای این منطقه ردپای آن به‌وضوح قابل‌مشاهده است.

به استناد بند ۲ ماده ۵۵ قانون شهرداری‌ها در حوزه شهرها، شهرداری متولی پاک‌سازی انهار بوده و در این مورد خاص مستند به قانون توزیع عادلانه آب و آیین‌نامه‌های اجرایی آن در کنار امور منابع آب شهرستان می‌بایست نسبت به فراهم آوردن امکانات مقابله حداکثری با سنبل آبی اقدام نمایند. بدیهی است که سازمان حفاظت محیط‌زیست نیز به‌عنوان یک‌نهاد ناظر و نه اجرایی، وظیفه همکاری با دو ارگان ذکرشده را دارد. به نظر می‌رسد در سطح شهرستان، عزم لازم برای مبارزه با این هیولای سبز وجود ندارد؛ چراکه با رسیدن شرایط گسترش سنبل آبی به مرحله بسیار خطرناک و آلودگی آب‌ها به سطح بحرانی فعلی، نه‌تنها ستاد پدافند غیرعامل شهرستان کماکان به برگزاری جلسات بسنده می‌کند، بلکه نهادهای متولی همچون شهرداری چاف و چمخاله و امور منابع آب به اقدامات نمادین چندروزه اقدام نموده‌اند که به‌هیچ‌وجه با ابعاد فاجعه همخوانی ندارد.

در سنوات گذشته صرفاً اداره حفاظت محیط‌زیست شهرستان وارد فاز اجرایی شده و علیرغم وظیفه نظارتی و نه اجرایی، با همراهی اداره زندان‌های شهرستان و همراهی نسبی سایر نهادهای متولی و با بهره‌گیری از امکانات استانی، عملیات پاک‌سازی را به میزان قابل قبولی انجام داده است.

مع‌الوصف در دو سال گذشته علیرغم مکاتبات انجام‌شده و جلسات متعدد برگزارشده به دلایل مختلف، عملیات پاک‌سازی توسط متولیان امر در سطح محدود انجام‌شده و بیشتر جنبه تبلیغاتی داشته است. بی‌توجهی به گسترش این‌گونه مهاجم که مقابله با آن در شرایط مبارزه تهاجمی و استاندارد می‌تواند تا سی سال به طول بینجامد، در سال‌های آتی با صرف هزینه‌های مالی و انسانی بسیار زیادی مواجه خواهد شد و شاید غیرممکن گردد و بدون تردید اولین و بیشترین زیان متوجه کشاورزان منطقه خواهد بود.

با از دست رفتن زمان مبارزه در سال جاری و قطع شدن زنجیره پاک‌سازی هرساله، تنها راه موفقیت قطعی در مقابل هیولای سبز آب‌های شیرین لنگرود، ورود کلیه ادارات مرتبط شهرستان با بهره‌گیری از همه امکانات استانی و بسیج مالی، تجهیزاتی و انسانی ساکنین و کشاورزان منطقه طی چند سال متوالی و آن‌هم در ابتدای فصل رشد سنبل آبی است.

انتهای پیام/

  • نویسنده : سید علیرضا میرخورسندی