آداب صحیح غذا خوردن در اسلام شروع‌ با نام‌ خدا و دعا؛ و ختم‌ با حمد خدا   پیامبر اکرم‌ هم‌چون‌ دیگر کارها، خوردن‌ و آشامیدن‌ را نیز با جارى‌ کردن‌ نام‌ خدا بر زبان‌ آغاز مى‌کردند. پیش‌ از این‌، از آن‌ حضرت‌ نقل‌ شد که‌ مى‌فرمودند: هنگامى‌ که‌ غذا چهار ویژگى‌ بیابد کامل‌ شود: حلال‌ […]

آداب صحیح غذا خوردن در اسلام

شروع‌ با نام‌ خدا و دعا؛ و ختم‌ با حمد خدا

 

پیامبر اکرم‌ هم‌چون‌ دیگر کارها، خوردن‌ و آشامیدن‌ را نیز با جارى‌ کردن‌ نام‌ خدا بر زبان‌ آغاز مى‌کردند. پیش‌ از این‌، از آن‌ حضرت‌ نقل‌ شد که‌ مى‌فرمودند: هنگامى‌ که‌ غذا چهار ویژگى‌ بیابد کامل‌ شود: حلال‌ باشد، و دستانى‌ که‌ از آن‌ مى‌خورند زیاد باشند، و با بسم‌ الله آغاز شود، و با حمد ختم‌ شود.( برقی، همان، ج ۲، ص ۳۹۸)

 

 

هنگامى‌ که‌ مقابل‌ حضرت‌ غذا نهاده‌ مى‌شد مى‌فرمود:

 

بسم‌ الله، خدایا آن‌ را نعمتى‌ مورد سپاس‌ قرار ده‌ که‌ به‌ واسطه‌اش‌ نعمت‌ بهشت‌ را دریابیم‌.

 

و یا مى‌فرمود:

 

بسم‌ الله، خدایا در آن‌چه‌ به‌ ما روزى‌ کرده‌اى‌ برکت‌ عطا کن‌ وآن‌ را استمرار بخش‌.( طبرسی، همان، ص ۲۷ و مجلسی، همان، ج ۱۶، ص ۲۴۲-۲۴۱)

 

نکته‌ قابل‌ توجه‌ در این‌ روایت‌ این‌ است‌ که‌ برخلاف‌ عادت‌ رایج‌، پیامبر اکرم‌ پیش‌ از شروع‌ غذا دست‌ به‌ دعا بر مى‌داشته‌ است‌ که‌ قابل‌ حمل‌ بر پیش‌دستى‌ در شکر پیش‌ از تنعم‌ و در آستانه‌ آن‌ است‌.

 

آن‌ حضرت‌ به‌ وقت‌ نوشیدن‌ نیز نام‌ خدا و دعا را در ابتدا، و حمد خدا را در پایان‌ بر زبان‌ جارى‌ مى‌ساخت‌، و چون‌آب‌ را در سه‌ نفس‌ مى‌نوشید، لذا سه‌ بسم‌ الله و سه‌ حمد است‌ (طبرسی، همان، ص ۳۱ و مجلسی، همان، ج

۱۶، ص ۲۴۶) و هنگام‌ شروع‌ به‌ نوشیدن‌، چنین‌ دعامى‌کرد:

 

حمد خدایى‌ را که‌ نازل‌ کننده‌ آب‌ از آسمان‌، و تبدیل‌ کننده‌ امور است‌ به‌ هرگونه‌ که‌ بخواهد. به‌ نام‌ خدا که‌ بهترین‌نام‌هاست‌.(طبرسی، همان، ص ۱۵۱ و مجلسی، همان، ج ۱۶، ص ۴۷۵)

 

در روایت‌ امام‌ صادق‌(علیه السلام)‌ از پدران‌ گرامى‌اش‌ از امیرالمۆمنین‌(علیه السلام)‌ نیز آمده‌ است‌:

 

بارها دیدم‌ پیامبر اکرم‌…‌ هنگام‌ نوشیدن‌، سه‌ بار نفس‌ مى‌کشید، و با شروع‌ به‌ نوشیدن‌، بسم‌ الله، و درپایان‌ آن‌ حمد خدا مى‌گفت‌.( تمیمى مغربی، همان، ج ۲، ص ۱۳۰، ح ۴۵۳)

 

بنا به‌ نقلى‌ دیگر، پیامبر اکرم‌ هنگام‌ نوشیدن‌ شیر مى‌فرمود:

 

خدایا، براى‌ ما در آن‌ برکت‌ ده‌ و بیشتر از این‌ روزى‌ کن‌.

 

و هنگام‌ نوشیدن‌ آب‌ مى‌فرمود:

 

حمد خدایى‌ را که‌ با رحمتش‌ ما را از آب‌ گوارا و زلال‌ سیراب‌ کرد و به‌ واسطه‌ گناهانمان‌، آب‌ شور و تلخ‌ بر ماننوشانید.( همان، ح ۴۵۶)

 

نوشیدن‌ در سه‌ جرعه‌

روش‌ و سیره‌ پیامبر اکرم‌ در نوشیدن‌، چنین‌ بود که‌ هر وعده‌ نوشیدن‌ را در سه ‌جرعه‌ تقسیم‌ مى‌کرد، و در هر جرعه‌ نیز نام‌ و حمد الهى‌ را بر زبان‌ جارى‌ مى‌نمود. در روایات‌ معصومان(علیهم السلام)،تفاوت‌ انسان‌ و حیوانات‌

در نوع‌ نوشیدن‌، چنین‌ معرفى‌ شده‌ است‌ که‌ انسان‌ هم‌چون‌ بهائم‌ به‌ یک‌ باره‌ آب‌ ننوشد. ازامام‌ باقر و امام‌ صادق‌”،‌ نقل‌ شده‌ است‌ که‌ فرمودند: نوشیدن‌ در سه‌ نفس‌ بهتر از یک‌ نفس‌ است‌. و آن‌ دو بزرگوار اکراه‌ داشتند از این ‌که‌

انسان‌، هم‌چون‌ شترِ بسیار تشنه‌ سر در آب‌ فرو بَرَد و سر بر ندارد تا سیراب‌ شود.( تمیمى مغربی، همان، ج ۲، ص ۱۳۰، ح ۴۵۴) اما از ابن‌عباس‌ نقل‌ شده‌ است‌ که‌ پیامبر اکرم‌ هنگام‌ نوشیدن‌، دو بار نفس‌مى‌کشید.( همان)

 

نیز بنا به‌ نقلى‌ از طبرسى‌، آن‌ حضرت‌ گاه‌ با یک‌ نفس‌ مى‌نوشید. البته‌ این‌ دو روایت‌ را مى‌توان‌ بر مواردى‌ حمل‌ کرد که‌ حضرت‌ آب‌ اندکى‌ مى‌نوشیده‌ و نوشیدن‌ با سه‌ نفس‌ لزومى‌ نداشته‌ است‌.

 

پرهیز از نوشیدن‌ از داخل‌ ظرف‌

 

از دیگر آداب‌ نوشیدن‌ که‌ مورد تأکید پیامبر اکرم‌…‌ بود، پرهیز از نوشیدن‌ از داخل‌ ظرف‌ است‌. آن‌حضرت‌ هنگامى‌ که‌ مردى‌ را دیدند که‌ دهان‌ در آب‌ کرده‌ و هم‌چون‌ حیوانات‌ از وسط‌ آب‌ مى‌نوشد به‌ وى‌ فرمودند:

 

آیا مثل‌ بهائم‌ سر در آب‌ کرده‌ و مى‌نوشى‌؟ اگر ظرف‌ ندارى‌ با دستانت‌ بنوش‌ که‌ از پاکیزه‌ترین‌ ظروف‌ تو به‌ شمارمى‌روند.( تمیمى مغربی، همان، ج ۲، ص ۱۳۰، ح ۴۵۱)

 

از دیگر شیوه‌هاى‌ پیامبر…‌ در نوشیدن‌، این‌ بود که‌ آب‌ را با حال‌ مکیدن‌ تناول‌ مى‌نمود ومى‌فرمود:

 

آب‌ را با مکیدن‌ بنوشید و به‌ یک‌ باره‌ سر نکشید که‌ موجب‌ درد کبد مى‌شود.( همان، ح ۴۵۲ و طبرسی، همان، ص ۳۱)

 

امروزه‌ نیز از نظر علمى‌ ثابت‌ شده‌ که‌ نوشیدن‌ تدریجى‌ آب‌ در رفع‌ تشنگى‌ مۆثرتر است‌.

 

شروع‌ قبل‌ از دیگران‌ و ختم‌ بعد از دیگران‌

این‌ ویژگى‌ ـ به‌ خصوص‌ ـ در آن‌جا که‌ دیگران‌ میهمان‌ حضرت‌ بودند، بیشتر نمود مى‌یافت‌.( همان، ص ۲۳)

 

روشن‌ است‌ که‌این‌ اقدام‌ حضرت‌ نه‌ براى‌ پرخورى‌، بلکه‌ براى‌ رفع‌ حجب‌ و حیا در میهمان‌، و آسودگى‌ وى‌ در خوردن‌ بود. این‌ صفت ‌نیز از ظرافت‌ خاص‌ اخلاقى‌ برخوردار است‌ و همواره‌ مى‌تواند مورد توجه‌ پیروان‌ آن‌

حضرت‌ باشد.

 

خوردن‌ و آشامیدن‌ با دست‌ راست‌

در فرهنگ‌ دینى‌ ما دست‌ راست‌ به‌ عنوان‌ نماد و سمبل‌ یُمن‌ و برکت‌ مطرح‌ است‌. در قرآن‌ کریم‌ «اصحاب‌ المیمنه‌» یا«اصحاب‌ الیمین‌» به‌ فلاح‌ و رستگارى‌ معرفى‌ شده‌اند، و نیز آمده‌ است‌ که‌ نامه‌ اعمال‌ نیکان‌ نیز به‌ دست‌

 

راست‌ ایشان ‌داده‌ مى‌شود.( فَأَصْحابُ الْمَیْمَنَهِ ما أَصْحابُ الْمَیْمَنَهِ … فِى جَنَّاتِ النَّعِیمِ…» (واقعه(۵۶) آیه ۸)؛ «وَ أَمَّا إِنْ کانَ مِنْ أَصْحابِ الْیَمِینِ فسلام لک من اصحاب الیمین…» (همان، آیه ۹۰)؛ «فَأَمَّا مَنْ أُوتِیَ کِتابَهُ

 

بِیَمِینِهِ * فَسَوْفَ یُحاسَبُ حِساباً یَسِیراً…» (انشقاق (۸۴) آیه ۷).

 

پیامبر اکرم‌ نیز کارها، از جمله‌ خوردن‌ و آشامیدن‌ را با دست‌ راست‌ انجام‌ مى‌داد. طبرسى‌ ضمن‌ برشمارى‌ مکارم‌ اخلاق‌ حضرت‌ چنین‌ گفته‌ است‌:

 

… و دست‌ راست‌ حضرت‌ براى‌ خوردن‌ و نوشیدن‌ و گرفتن‌ و دادن‌ بود و جز به‌ دست‌ راست‌ نمى‌گرفت‌ و جز به‌ دست‌ راست‌ عطانمى‌کرد، و دست‌ چپ‌ حضرت‌ براى‌ کارهاى‌ دیگر بود. و آن‌ حضرت‌ تیمّن‌ (عمل‌ با دست‌

راست‌) را در تمام‌ کارهایش‌ دوست‌داشت‌؛ در لباس‌ پوشیدن‌، در کفش‌ پوشیدن‌، در حرکت‌ کردن‌ و… .( طبرسی، همان، ص ۲۳)

 

هم‌چنین‌ بنا بر روایت‌ امام‌ صادق‌(علیه السلام)‌ از پدران‌ گرامى‌اش‌، پیامبر اکرم‌…‌ از خوردن‌ و آشامیدن‌ بادست‌ چپ‌ نهى‌ کردند.( تمیمى مغربی، همان، ج ۲، ص ۱۳۰، ح ۴۴۷)

 

روایات‌ دیگرى‌ نیز وجود دارد که‌ حاکى‌ از تأکید پیامبر اکرم‌ دراین‌ زمینه‌ است‌.( همان، ج ۲، ص ۱۱۹، ح ۳۹۹ و نیز ر.ک: نوری، همان، ج ۱۶، ص ۲۲۸، باب کراهه الاکل و الشرب و التناول بالشمال مع عدم العذر)