در گیلان این مسئله به دلیل تغییر شدید الگوی مصرف میان فصل سرد و گرم، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. بر اساس اعلام مدیرعامل شرکت توزیع نیروی برق گیلان، بار پایه استان در زمستان حدود ۸۰۰ مگاوات است که در اوج تابستان به حدود ۲۴۰۰ مگاوات می‌رسد؛ یعنی اختلافی حدود ۱۶۰۰ مگاوات میان بار پایه و اوج مصرف ایجاد می‌شود.

این اعداد یک پیام روشن دارند؛ شبکه الزاماً در تمام ساعات شبانه‌روز تحت فشار یکسان نیست. مشکل زمانی جدی‌تر می‌شود که تعداد زیادی از مشترکان، همزمان به سراغ وسایل پرمصرف می‌روند.

همه مصرف‌ها مشکل‌ساز نیستند؛ همزمانی مصرف مسئله‌ساز است

تصور کنیم یک خانواده در خانه کولر، لباسشویی، ظرفشویی، اتو یا سایر تجهیزات پرمصرف را روشن می‌کند. مصرف هرکدام از این وسایل به تنهایی شاید فشار تعیین‌کننده‌ای ایجاد نکند، اما وقتی هزاران یا میلیون‌ها مشترک در یک بازه زمانی مشابه همین رفتار را تکرار کنند، منحنی مصرف به سرعت بالا می‌رود.

بنابراین مدیریت مصرف را نباید فقط با مفهوم «کمتر مصرف کن» تعریف کرد.

گاهی پیام دقیق‌تر این است: «مصرفت را به زمان مناسب منتقل کن.»

برای مثال، اگر استفاده از یک وسیله برقی قابل انتقال به ساعت دیگری باشد، جابه‌جایی آن از ساعات حساس می‌تواند بدون آنکه نیاز واقعی مصرف‌کننده حذف شود، فشار لحظه‌ای شبکه را کاهش دهد.

۱۰۰ وات کمتر؛ ۱۰ مگاوات برای شبکه

برای درک ساده‌تر موضوع، یک مثال فرضی کافی است.

اگر ۱۰۰ هزار مشترک هرکدام فقط ۱۰۰ وات از مصرف لحظه‌ای خود را در زمان اوج کاهش دهند، مجموع بار شبکه ۱۰ مگاوات پایین می‌آید.

این یعنی مدیریت مصرف لزوماً به معنای خاموش کردن یک وسیله برای ساعت‌های طولانی نیست؛ گاهی کاهش همزمان بخش کوچکی از مصرف هزاران مشترک می‌تواند اثر قابل توجهی بر بار لحظه‌ای شبکه داشته باشد.

البته این مثال یک محاسبه فرضی است و به معنای میزان صرفه‌جویی واقعی مشترکان نیست؛ هدف آن نشان دادن اثر تجمعی تغییرات کوچک است.

کولر؛ جایی که زمان مصرف اهمیت بیشتری پیدا می‌کند

در روزهای گرم، تجهیزات سرمایشی یکی از عوامل مهم افزایش مصرف هستند. مدیرعامل شرکت توزیع نیروی برق گیلان در تیرماه امسال نیز با اشاره به افزایش دما و استفاده بیشتر از تجهیزات سرمایشی، مدیریت مصرف به‌ویژه در این بخش را برای حفظ پایداری شبکه ضروری دانست و تنظیم کولر روی ۲۵ درجه سانتی‌گراد را توصیه کرد.

نکته مهم این است که چنین توصیه‌ای الزاماً به معنای حذف سرمایش نیست؛ بلکه هدف، کاهش بار غیرضروری و مدیریت همزمانی مصرف است.

یعنی می‌توان آسایش را حفظ کرد، اما از مصرف اضافی و همزمان در حساس‌ترین ساعات شبکه کاست.

اداره‌ای که بعد از پایان کار هنوز برق مصرف می‌کند

موضوع فقط به خانه‌ها هم مربوط نمی‌شود. بر اساس اعلام شرکت توزیع برق گیلان، مصرف برق ادارات استان در بخشی از ساعات حدود ۲۰ مگاوات بوده و پس از پایان ساعت کاری به حدود ۵ تا ۶ مگاوات کاهش یافته است؛ با این حال، همچنان حدود ۵ مگاوات بار پایه در ادارات باقی می‌ماند. خاموش کردن تجهیزات سرمایشی، روشنایی و سایر وسایل غیرضروری پس از پایان کار می‌تواند این بار را کاهش دهد.

این مثال نشان می‌دهد که مدیریت زمان مصرف فقط یک توصیه برای خانواده‌ها نیست؛ اداره، فروشگاه، کارخانه، کارگاه و واحد کشاورزی نیز می‌توانند بخشی از مصرف خود را با شرایط شبکه هماهنگ کنند.

صنعت نمی‌تواند خاموش شود؛ اما می‌تواند هوشمندانه‌تر مصرف کند

البته جابه‌جایی مصرف برای همه مشترکان به یک شکل امکان‌پذیر نیست. بیمارستان نمی‌تواند فعالیت تجهیزات حیاتی خود را متوقف کند. واحد تولیدی نیز نمی‌تواند بدون توجه به فرآیند تولید، همه تجهیزات را خاموش کند. کشاورزی نیز در برخی مراحل تولید به برق و پمپاژ آب وابسته است. اینجاست که مدیریت بار معنا پیدا می‌کند.

هدف این نیست که همه بخش‌ها به یک اندازه مصرف خود را کاهش دهند؛ هدف آن است که با برنامه‌ریزی، هوشمندسازی و هماهنگی، بخشی از مصارف قابل انتقال از ساعات حساس خارج شود و برق پایدار برای مصارف ضروری و فعالیت‌های حیاتی حفظ شود.

کنتور هوشمند؛ وقتی زمان مصرف دیده می‌شود

هوشمندسازی نیز در همین نقطه اهمیت پیدا می‌کند. شرکت توزیع برق گیلان اعلام کرده است که تعداد کنتورهای هوشمند استان از حدود ۳۰ هزار دستگاه به بیش از ۲۶۰ هزار دستگاه رسیده و امکان پایش و کنترل بار مشترکان بیشتری فراهم شده است.

وقتی شبکه بتواند رفتار مصرف را دقیق‌تر ببیند، مدیریت مصرف نیز از یک توصیه عمومی فاصله گرفته و به سمت مدیریت مبتنی بر داده حرکت می‌کند. در چنین شرایطی، سؤال فقط این نیست که «چه کسی بیشتر مصرف می‌کند؟» بلکه این است که چه مقدار، در چه زمانی و با چه الگویی مصرف می‌شود؟